Atopowe zapalenie skóry jest następstwem uszkodzenia ochronnej bariery naskórkowej, któremu towarzyszy nadprodukcja immunoglobulin klasy E. Skóra osób z AZS jest inna, nawet w obszarach niezmienionych chorobowo, w których występują nacieki zapalne i zwiększona liczba mastocytów. Częstość schorzenia to nawet 10% populacji. AZS pojawia się zazwyczaj w okresie dzieciństwa, przeważająca liczba przypadków dotyczy dzieci do lat 5. Choroba jest przewlekła i nawrotowa, z tendencją do ustępowania w wieku dorosłym. Wyróżnia się 2 główne fazy kliniczne choroby.
Fazy kliniczne
1. Typ wypryskowaty – niemowlęta i małe dzieci – głównie twarz i odsiebne części kończyn.
2. Typ liszajowaty – dzieci, młodzież i dorośli – głównie doły łokciowe i podkolanowe.
U wielu chorych dochodzi do rozwoju innych chorób alergicznych np. alergicznego nieżytu nosa lub astmy. W patogenezie AZS ważne są czynniki genetyczne, gdy jedno z rodziców choruje, prawdopodobieństwo wystąpienia choroby u dziecka wynosi 30%. Atopowe zapalenie skóry jest chorobą niezmiernie dokuczliwą, w której podstawową dolegliwością jest uporczywy świąd. W ciężkich przypadkach całkowicie zaburza on normalne funkcjonowanie chorego. Uporczywy, silny świąd jest niekiedy dolegliwością cięższą od ostrych bólów występujących w innych chorobach. Nigdy nie mija, jak już to na chwilę. Chory zmuszony jest do ciągłego drapania, uszkadza skórę, pojawiają się krwawienia i wtórne zakażenia. Na szczęście ciężkie przypadki to rzadkość, istnieją też nowoczesne metody leczenia znacznie łagodzące przebieg choroby.
Kryteria rozpoznania AZS
Rozpoznanie AZS opiera się o kryteria podstawowe (większe) i kryteria mniejsze, opracowane przez przez 2 badaczy – Hanifina i Rajkę. Warunkiem rozpoznania choroby jest stwierdzenie u pacjenta co najmniej 3 kryteriów podstawowych, kryteria mniejsze mają wartość uzupełniającą.
Kryteria podstawowe
- Świąd
- Przewlekły, nawrotowy przebieg
- Wywiad atopowy u chorego i/lub członków rodziny
- Typowe umiejscowienie zmian skórnych
Kryteria mniejsze
- Wczesny początek zmian
- Podwyższony poziom IgE
- Nietolerancja wełny
- Nietolerancja pokarmu
- Dodatnie wyniki skórnych testów punktowych
- Nawracające zakażenia skóry
- Nawrotowe zapalenie spojówek
- Rogowacenie mieszkowe
- Nadmierne rogowacenie skóry
- Wyprysk rąk
- Wyprysk sutków
- Pityriasis alba (łupież biały)
- Chelitis (zajady)
- Podkreślenie mieszków włosowych
- Biały dermografizm
- Świąd skóry po spoceniu
- Przebarwienie skóry wokół oczu
- Zaostrzenie po stresie
- Stożek rogówki (keratokonus)
- Zaćma
- Objaw Denni-Morgana (fałd oczny)
- Przedni fałd szyjny
- Rumień twarzy
Leczenie AZS
W leczeniu AZS opracowano 3 linie „obronne”. Podstawowa linia terapeutyczna jest pierwszą z nich, gdy nie udaje się opanować choroby, sięgamy po linię drugą – miejscowe leczenie przeciwzapalne, gdy i to nie działa – sięgamy po oręż najcięższego kalibru, czyli leczenie systemowe.
Podstawowa linia terapeutyczna
- Edukacja
- Profilaktyka
- Oczyszczanie skóry
- Terapia emolientowa
Trzecia linia terapeutyczna – leczenie systemowe
- Cyklosporyna A
- Metotreksat ( MTX)
- Azatiopryna
- Mykofenolan mofetylu
- Glikokortykosteroidy
- Fototerapia